Cəmiyyət

Əli Ibrahimov: “Bu gün savadsız insanlar özünü savadlı, ağlı olmayan isə özünü ağıllı göstərmək istəyir”

 

Diqqət etsək görürük ki, hər hansı bir qaynaq oxunulan kimi, bu bizim mühitdə yaşayan insanlarda özünəməxsus “savadlı” görkəmi yaradır. Həmin insanlar da, savadlı olduqlarını hər hansı bir yolla, qarşılaşdıqları hər kəsə göstərməyə başlayırlar. Əslində insanın oxuduqları haqqında təəsüratlarını bölüşüb, özünü ifadə etməsi təbii bir haldır. Lakin burada məsələ səmimi paylaşma yox, sırf özünü reklam xarakterli olanda, məsələnin mahiyyəti dəyişir və danışan şəxs, qarşı tərəfə oxunulan mövzunu yox, özünün həqiqətən savadlı olmasını çatdırmağa çalışır. Bu sanki, teatrda rol ifa edən aktyorların davranışlarına bənzəyir, onlar tamaşaçıları saxta obrazlarla həqiqət arasına salıb heyrətləndirdikləri kimi, diqqəti özünə yönəltmək istəyən “savadlı” insanlar da belə edirlər. Onlar daha çox feysbukda və məlumatsız gənclərin əhatəsində olarkən, eşitdikləri ən fərqli məlumatları ortaya ataraq, ağıllı görkəmi alırlar. Bəzən isə, özünü dahi bir şəxs zənn edib, ordan-burdan yığdığı məlumatları düzüb-qoşub kitab yazanlar da olur. Belə insanlar, özlərinin belə üzərində çox düşünmədikləri məlumatlar haqqında, sadəcə xırda informasiyanı şişirdərək, savadsız insanlara təqdim edirlər. Danışdıqlarının və ya yazdıqlarının mahiyyətinə varıldıqda isə, orada heç bir yararlı informasiyanın olmadığı üzə çıxır. Bu kimi insanlar, oxuduqları mənbələrin, kitabların belə başqaları tərəfindən oxunulmasına paxıllıq edən tiplərdir. Lakin başa düşünülməlidir ki, qeyd etdiyim yanlış stimullar və həyatı onlarla məhdudlaşdırmaq, eqo və paxıllıq dolu psixoloji vərdişlər yaradaraq, insanların sosiallaşmasını əngəlləyir.

Sosial həyatdakı sadə münasibətlərdə belə, terminik sözlər, pafoslu cümlələr işlədərək danışan həmin məlumatlı insanlar, yaşadıqları mütaliyəsiz iqtisadi mühitdə bir az oxuyub məlumatlandıqları üçün özlərini elmli görürlər. Əslində onlar, zəif kütlənin analizetmə qabiliyyətinin olmamasına arxayın olaraq, oxuduqlarından çox danışılar. Məsələn bir neçə il əvvəl, bir nəfər gəlib dostuma alimlərin 99%-nin ateist olduğunu demişdi. Halbuki 80% -çox alim, içində dinlər olmaqla Yaradıcı varlığı qəbul edir. Bu varlığın kim olması məsələsi isə, artıq insanın öz qərarıdır. Bir sözlə, oxunularaq ağıllı görünmək üçün özünəməxsus şərh etdilən hər bir informasiya, həmin mövzu ilə bağlı məlumatı olmayan dinləyicilərə ziyan vurur. İnformasiya təhlükəsizliyi yarada biləcək senzuralı beyinlərin olmaması nəticəsində də, təəssüflər olsun ki, bu kimi üzçü şöhrətpərəstlər, cəmiyyətin beynini yalan informasiyalarla asanca doldura bilirlər. Onlar əvvəldən özlərini savadlı olduqlarına dair həddən artıq inandırmış, amma bunu yoxlamaq üçün həqiqi elmli insanlarla birlikdə olmamış xüdbin şəxslərdir ki, fikirlərini daha dərin fikirlərlə müqaisə edib süzgəcdən keçirməyi belə özlərinə sığışdırmırlar. Məsələn onlar Oksford, Yel, Harvard, Kembric və s. universitetlərdə təhsil alan intellektual tələbələrlə bir yerə düşsəydilər, əlbəttə ki, sadələşər və özünü nümayişlə həqiqi elmli olmağın nə olduğunu bəlkə də ayırd edə bilərdilər. Uzun-uzadı danışmaq, mübahisələr, söz kəsmək, başqalarının danışmağına imkan verməmək, özünü hamıdan üstün bilmək və özündən daha elmli insanları görmək istəməmək kimi kaprizlərə sahib insanlarla, sağlam, elmli və müasir bir iqtisadi mühit yarana bilməz. Az elmli, ya da heç bir elmi biliyi olmayan insanların yanında olarkən, nə vaxtsa qulaqdan duyduqları, ya da məğzini özünə məxsuslaşdırıb ortaya qoyduqları məlumatları danışıb, özlərini dahi kimi hiss edən və fərqli görünmək istəyən bu şəxslər, əslində onlara da, özlərinə də ziyan vurduqlarını bilməlidirlər. Qədim Çin müdriki Çzi Yun yazırdı: “…Kitabları ali əqidələrə çatmaq üçün oxuyurlar, ali həqiqətlər isə həyatda tətbiq edilmək üçün dərk edilir. İnsanlar oxuduqlarını onların məğzinə varmadan mənimsəsələr, elə axmaqlıq dərəcəsinə gəlib çıxarlar ki, başqa insanlara zərər vurmağa başlayarlar”.

Planların bölüşdürülməsi haqqında, yanlış özünəinam duyğusu.

İnsanlar adətən öz planlarını başqalarına danışıb, bununla qürur hissi keçirməyi xoşlayırlar. Adətən hamımızda bu hiss mövcud olur. Lakin gəlin görək, bu xoş hissin ardında bizi nə gözləyir. Təsəvvür edək ki, biz öz planlarımızı başqaları ilə bölüşür, nəyisə yaxşı bacardığımızı və bu bacarığımızla tezliklə uğur qazanacağımızı onlara bildiririk. Onlar da bizi təbrik edir və bizim haqda artıq yaxşı düşünürlər. Biz də özümüzü daha yaxşı hiss edirik, elə deyil mi? Bir addım daha önə keçirik və özümüzü məqsədimizə çatırmış biri kimi hiss edirik.. Bəd bir xəbər var: o yaxşı hiss, bizim məqsədinizə çatma ehtimalımızı azaldır. Psixoloji testlər sübut edir ki, plan başqasına deyiləndə, beyində uğur qazanılarkən aktivləşən sahə aktivləşir və beyin bunu artıq məqsədə çatmış kimi qəbul edərək yalançı hisslər keçirir. Bunun nəticəsində də, həmin şeyə qarşı istək və motivasiya azalır.

İndi oxuyacaqlarınızdan isə, yəqin ki, narahat olacaqsınız. Özünüzü şah tutun, bu tənqid deyil. Bu sizi arxayınlıq yuxusundan oyadacaq həyəcan siqnalıdır. Bu sizi batan gəmidə olmağınızla xəbərdar edir. Çünki bilginiz heç kimə xeyir gətirmir. Bəlkə də heç özünüzə də. Siz sadəcə öz zənnlərinizi danışıb fərqli görünmək istəyirsiniz. Deyl Karneginin bu fikri isə, soyuq duş təsiri yaradacaq: “Dərin düşünsəniz öyünmək üçün elə bir şeyiniz yoxdur. Ağıldan kəm olmağınıza nəyin maneçilik törətdiyini bilirsinizmi? Quruca vecsizlik. Boğaz vəzinizdə çox az miqdarda yod vardır. Əgər cərrah boğaz vəzinizi yarıb oradan yodu çıxarsa, siz ağıldan kəmə çevrilərsiniz. Tindəki aptekdən 5 sentə alınması mümkün olan az miqdarda yod – sizinlə psixiatriya müalicəxanası arasında duran bax budur, – 5 sentlik yod! Axı, bununla o qədər də öyünə bilməzsiniz!”

Həqiqətə “doğru” addım atmaq

Əgər həqiqətən özünü elmli biri kimi hiss etmək istəyən insanlar varsa, o zaman sırf görüntü yaradaraq məşhurlaşmaq və başqalarının mövqeyini əzmək üçün yox, özlərinə və insanlara xeyir verəmək üçün çalışmalıdırlar. Savadlı olmağın ən gözəl nümunəsi sadə, az və təsirli danışmaqdır. Savadlı insan daha çox başqalarını danışdırmağı bacarmalı, heç kimi kompleksə salıb utandırmamalı, başqalarının da özlərini ifadə eləmələrinə fürsət verməlidir. Mahatma Qandinin dili ilə desək, “Sadə yaşa ki, başqaları da var ola bilsinlər.”
Axı bütün içinizdəkiləri ortaya tökmək və fərqli görünmək istəyinizlə nə əldə edəcəksiniz? Düzünü bilmək istəyirsinizsə, başqaları sizi özünə rəqib biləcək. Hələ üstəlik sizin gözlədiyinizin əksinə, şöhrətdən çox paxıllıq qazanacaqsınız. Bu kimi hərəkətlərinizlə siz yalnız cahilləri heyrətləndirə bilərsiniz. Özü də, özünüzün belə üzərində dəqiq düşünmədiyiniz və əməl etmədiyiniz, xaotik məsləhət və məlumatlarla. Bu isə, heç də xeyir gətirmir. Sizə görüntü lazımdır, yoxsa nəticə? Müqəddəs Quranda da, bu hal belə vurğulanır:

“Siz Kitab oxuyub insanlara xeyirxahlığı əmr etdiyiniz halda, özünüz (bunu) unudursunuz? Məgər anlamırsınız?” (Bəqərə surəsi, 44)

Beləliklə savadlı insanın özünə verə biləcəyi ən dəyərli sualı bu olmalıdır: “Mən savadlıyam, kitab oxuyuram və dahiyəm. Bəs bununla özümə və insanlara nə kimi xeyir vermişəm?”

 

Əli Ibrahimov

Hüquqşunas

Ətraflı

Bənzər məqalələr

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir

Back to top button