Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayında Azərbaycan Prezidenti, YAP Sədri İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikirlər ölkənin keçdiyi siyasi yolun qiymətləndirilməsi ilə yanaşı, qarşıdakı dövr üçün müəyyən edilmiş təhlükəsizlik, xarici siyasət, iqtisadi inkişaf, ideoloji mübarizə və quruculuq istiqamətlərinə də işıq salır. Qurultayın 2 oktyabr 2026-cı ildə keçirilməsi və çıxışın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpasından sonrakı mərhələdə səsləndirilməsi onun siyasi məzmununu xüsusi aktuallaşdırır.
Çıxışa bütöv şəkildə nəzər saldıqda diqqəti çəkən əsas məqam ondan ibarətdir ki, Prezident mövcud mərhələni yalnız hərbi Zəfərin nəticələrinin qorunması kimi deyil, Zəfərdən sonrakı dövlət quruculuğu mərhələsi kimi təqdim edir.
Prezidentin çıxışında 2020-ci il Vətən müharibəsi və 2023-cü ilin sentyabrında Azərbaycanın Qarabağda suverenliyinin tam bərpası xüsusi siyasi xətt kimi təqdim olunur. O, VIII Qurultayın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etməsindən sonra keçirilən ilk qurultay olduğunu vurğulayır.
Bu məqamın siyasi əhəmiyyəti ondadır ki, əvvəlki dövrlərdə Azərbaycan siyasətinin əsas strateji hədəflərindən biri ərazi bütövlüyünün bərpası idisə, indiki mərhələdə gündəlik artıq başqa məzmun alır.
Yəni əsas sual təkcə “torpaqlar necə azad edildi?” sualı deyil.Yeni mərhələdə daha geniş suallar meydana çıxırAzad edilmiş ərazilər necə inkişaf etdiriləcək?Qayıdış prosesi necə sürətləndiriləcək?Suverenliyin yaratdığı imkanlar iqtisadi və sosial inkişafa necə çevriləcək?Dövlət təhlükəsizliyi necə uzunmüddətli təmin olunacaq?
Prezidentin çıxışında məhz bu istiqamətlərin bir-biri ilə əlaqəli şəkildə təqdim edilməsi diqqət çəkir.
Çıxışın ən mühüm tezislərindən biri hərbi gücün artırılmasının qarşıdakı əsas vəzifələrdən biri kimi göstərilməsidir. Prezident bunu Ermənistanla hazırda münaqişənin olmaması və sülh prosesinin aparılması fonunda izah edir. Onun arqumentinə görə, regional və qlobal təhlükəsizlik mühiti dövlətlərin müdafiə imkanlarını daim nəzərdən keçirməsini tələb edir.
Burada diqqətçəkən siyasi məntiq “sülh və güc” münasibətidir.
Başqa sözlə, çıxışda sülh hərbi potensialın zəifləməsi ilə deyil, dövlətin öz təhlükəsizliyini qorumaq qabiliyyətinin saxlanılması ilə əlaqələndirilir.
Bu yanaşma Azərbaycan rəhbərliyinin son illərdə səsləndirdiyi təhlükəsizlik konsepsiyasının davamı kimi görünür.
Prezident çıxışında gələn ilin büdcəsində hərbi və təhlükəsizlik istiqamətlərinə təxminən 9 milyard manat vəsait nəzərdə tutulduğunu da bildirib.
Çıxışın ən maraqlı istiqamətlərindən biri də ideoloji təhlükəsizlik məsələsidir.
Müasir dövrdə dövlətlərin təhlükəsizliyi artıq yalnız sərhədlərin qorunması ilə ölçülmür. İnternet, sosial media, kiberməkan və süni intellektin informasiya mühitinə təsiri siyasi və ictimai proseslərin xarakterini dəyişir.
Prezident də ideoloji risklərin sərhəd tanımadığını vurğulayaraq bu sahədə əsas vasitələr kimi təhsil, savadlılıq və vətənpərvərliyi önə çəkib.
Bu tezisin mühüm tərəfi ondan ibarətdir ki, informasiya təhlükəsizliyi yalnız texniki məsələ kimi təqdim olunmur.
Cəmiyyətin məlumatı təhlil etmək bacarığı da təhlükəsizliyin bir hissəsinə çevrilir.
Müasir insan üçün əsas məsələ yalnız informasiyanı əldə etmək deyil, doğru ilə yanlışı, faktla manipulyasiyanı, xəbərlə təbliğatı ayırd etməkdir.
Bu baxımdan təhsil və media savadlılığı məsələsi siyasi təhlükəsizliklə yanaşı, sosial dayanıqlılıq məsələsinə də çevrilir.
Çıxışın diqqət çəkən məqamlarından biri Prezidentin ideoloji işdə formal tədbirlərdən və şablon yanaşmalardan uzaqlaşmaq çağırışıdır.
O, müasir ideoloji işin daha müasir üsullarla aparılmasının vacibliyini bildirib və həqiqətlərin vətəndaşlara çatdırılmasını ön plana çəkib.
Bu fikri daha geniş mənada belə izah etmək mümkündür:
Müasir informasiya cəmiyyətində insanı yalnız şüarlarla inandırmaq mümkün deyil.
İnsan fakt, arqument, müqayisə və nəticə görmək istəyir.
Deməli, informasiya siyasətində yeni mərhələ yalnız məlumat verməkdən ibarət olmamalıdır. İzah etmək, əsaslandırmaq və etibarlı informasiya təqdim etmək də əsas məsələlərdəndir.
Prezidentin çıxışında xarici siyasətlə bağlı başqa mühüm tezis Azərbaycanın müxtəlif güc mərkəzləri ilə münasibətlər saxlaması və heç bir düşərgəyə qoşulmamaq siyasətinin davam etdirilməsi ilə bağlıdır.
Bu yanaşmanın mahiyyətində milli maraqların prioritet götürülməsi ideyası dayanır.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi ölkəni müxtəlif siyasi, iqtisadi, enerji və nəqliyyat maraqlarının kəsişdiyi məkana çevirir.
Belə şəraitdə xarici siyasətin əsas məsələlərindən biri müxtəlif tərəflərlə münasibətləri balanslaşdırmaq və eyni zamanda milli maraqları qorumaqdır.
Prezident çıxışında Azərbaycanın Çin və ABŞ ilə strateji münasibətlərinə də toxunub və ölkənin müxtəlif beynəlxalq formatlarda iştirakını qeyd edib.
Buradan çıxan əsas mesaj belədir: Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində tərəf seçməkdən daha çox, müxtəlif tərəflərlə öz maraqları əsasında əməkdaşlıq etməyə üstünlük verdiyini bildirir.
Çıxışın digər mühüm istiqaməti iqtisadiyyatla bağlıdır.
Siyasi müstəqilliyin uzunmüddətli olması üçün iqtisadi imkanların da möhkəm olması vacibdir. Prezident çıxışında iqtisadi müstəqilliyi dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi təqdim edib.
Burada investisiyalar, qeyri-neft sektoru, nəqliyyat dəhlizləri və tranzit imkanları xüsusi yer tutur.
Prezidentin açıqlamasına görə, Azərbaycan ərazisindən keçən tranzit yüklərin həcminin orta müddətdə 30 milyon tona çatdırılması qarşıya məqsəd qoyulub.
Bu hədəf yalnız nəqliyyat göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilməz.
Tranzit artdıqca logistika, xidmət, yeni iş yerləri, infrastruktur və regional iqtisadi əlaqələrin inkişafı üçün əlavə imkanlar yarana bilər.
Beləliklə, Azərbaycanın coğrafi mövqeyi sadəcə coğrafi üstünlük deyil, iqtisadi resursa çevrilməyə çalışılan strateji amil kimi təqdim olunur.
Çıxışda xüsusi yer tutan məsələlərdən biri Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpasıdır.
Prezidentin bildirdiyinə görə, həmin ərazilərin inkişafına indiyədək 28 milyard manat vəsait ayrılıb, 48 yaşayış məntəqəsində keçmiş məcburi köçkünlərin məskunlaşması təmin olunub və bölgədə 96 min insan yaşayır, işləyir və təhsil alır.
Bu rəqəmlər göstərir ki, Qarabağ məsələsi artıq yalnız hərbi-siyasi müstəvidə deyil, böyükmiqyaslı sosial-iqtisadi və demoqrafik layihə kimi də gündəmdədir.
Böyük Qayıdışın mahiyyəti yalnız insanların öz doğma torpaqlarına qayıtması deyil.
Bu proses yeni şəhərlərin və kəndlərin qurulmasını, infrastrukturun yaradılmasını, məşğulluğun təmin olunmasını, təhsilin və səhiyyənin təşkili, iqtisadi fəallığın formalaşdırılması kimi çoxsaylı məsələləri əhatə edir.
Başqa sözlə, Zəfərdən sonra qarşıda duran ən böyük vəzifələrdən biri azad edilmiş ərazilərdə davamlı və dayanıqlı həyatın qurulmasıdır.
Çıxışın diqqət çəkən ifadələrindən biri siyasətdə emosiyalara yer olmaması ilə bağlıdır. Prezident bunu Qarabağ münaqişəsi kontekstində hərbi qələbələrdən sonra atılan addımlarla əlaqələndirib.
Bu fikir siyasi idarəetmənin mühüm prinsipini ortaya qoyur:
Hərbi uğur əldə etmək başqa, həmin uğurun siyasi nəticələrini idarə etmək başqadır.
Dövlət siyasətində emosional qərarla strateji qərar arasında ciddi fərq var.
Emosional qərar qısa müddətli ictimai reaksiyaya hesablanmış ola bilər. Strateji qərar isə illər və hətta onilliklər sonrakı nəticələri nəzərə alır.
Prezidentin çıxışındakı bu tezisi məhz həmin kontekstdə qiymətləndirmək mümkündür.
İlham Əliyevin VIII Qurultayda səsləndirdiyi fikirləri ümumiləşdirdikdə bir neçə əsas istiqamət meydana çıxır:
Birincisi — təhlükəsizlik.
Azərbaycanın hərbi və müdafiə imkanlarının qorunması və gücləndirilməsi.
İkincisi — ideoloji dayanıqlılıq.
Təhsil, informasiya savadlılığı və müasir kommunikasiya imkanlarından istifadə.
Üçüncüsü — müstəqil xarici siyasət.
Müxtəlif güc mərkəzləri ilə münasibətlərin milli maraqlar əsasında davam etdirilməsi.
Dördüncüsü — iqtisadi müstəqillik.
İnvestisiyaların cəlbi, tranzit imkanlarının artırılması və iqtisadi potensialın genişləndirilməsi.
Beşincisi — Böyük Qayıdış.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda quruculuq və məskunlaşma prosesinin davam etdirilməsi.
Bu istiqamətlərin hamısını birləşdirən ümumi xətt isə əldə olunmuş siyasi və hərbi nəticələrin uzunmüddətli dövlət inkişafına çevrilməsi məsələsidir.
YAP-ın VIII Qurultayında səsləndirilən fikirlərə yalnız siyasi çıxış kimi deyil, Azərbaycanın yeni mərhələdə qarşısında dayanan prioritetlərin təqdimatı kimi də baxmaq mümkündür.
Çıxışda keçmişə geniş şəkildə müraciət edilməsinin səbəbi də burada görünür: bugünkü dövlət siyasətinin hansı siyasi xəttin davamı olduğu izah edilir. Eyni zamanda gələcəyə dair təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, xarici siyasət, informasiya mühiti və Qarabağın bərpası kimi istiqamətlər müəyyənləşdirilir.
Bu baxımdan qurultayın əsas siyasi mesajını bir cümlə ilə ifadə etmək mümkündür:
Azərbaycan üçün yeni mərhələ artıq yalnız Zəfəri qazanmaq deyil, Zəfərin yaratdığı imkanları qorumaq, möhkəmləndirmək və davamlı dövlət inkişafına çevirmək mərhələsidir.
Məhz bu səbəbdən qarşıdakı dövrdə hərbi təhlükəsizliklə yanaşı, iqtisadi dayanıqlılıq, insan kapitalı, informasiya təhlükəsizliyi, diplomatik imkanlar və azad edilmiş ərazilərin sosial-iqtisadi inkişafı da dövlət siyasətinin əsas göstəricilərindən biri kimi çıxış edəcək.
YAP Qurultayında səslənən fikirlər bu baxımdan Azərbaycanın qarşısındakı gündəliyin yalnız keçmiş Zəfərlə məhdudlaşmadığını, Zəfərdən sonrakı dövlətçilik və inkişaf mərhələsinin artıq əsas siyasi gündəmə çevrildiyini göstərir.
