Cəmiyyətin yaddaşında vəzifəli şəxslər haqqında ilk növbədə onların tutduğu vəzifə, səsləndirdiyi fikirlər və dövlətçilik mövqeyi qalır. Tribunaya qalxan, dövlət maraqlarından, qanunun aliliyindən, xalqın rifahından danışan hər bir məmur sözünün məsuliyyətini daşımalıdır. Çünki vəzifə yalnız kabinet, kreslo və imza səlahiyyəti deyil. Vəzifə, hər şeydən əvvəl, xalqa və dövlətə xidmət öhdəliyidir.
Lakin bəzən cəmiyyət tamam başqa mənzərənin şahidi olur. Tribunada dövlətçilikdən danışan, dövlət maraqlarını qoruyan obrazı yaradan bəzi vəzifə sahiblərinin qapalı mühitdə tamamilə fərqli davranış sərgilədiyi barədə iddialar ortaya çıxır. Bir üzdə dövlətçilik ritorikası, digər üzdə isə şəxsi maraqların önə çəkilməsi cəmiyyət üçün ciddi mənəvi və idarəçilik probleminə çevrilir.
Ən təhlükəli məqam isə budur: dövlətçilik anlayışının şəxsi maraqlar üçün pərdəyə çevrilməsi.
Dövlətə xidmət haqqında danışmaq asandır. Dövlətə həqiqətən xidmət etmək isə tamam başqa məsələdir.
Dövlətçilik yüksək səslə söylənilən şüarlardan deyil, gündəlik davranışlardan başlayır. Vətəndaşın müraciətinə münasibətdən, qanuna əməl etməkdən, dövlət əmlakına sahiblik hissindən, vəzifə səlahiyyətlərindən şəxsi məqsədlər üçün istifadə etməməkdən keçir.
Əgər bir vəzifəli şəxs tribunada “qanunun aliliyi” deyir, amma qapalı kabinetdə qanunu şəxsi münasibətlərə və maddi maraqlara tabe etməyə çalışırsa, burada artıq sözlə əməl arasında uçurum yaranır.
Əgər dövlət maraqlarından danışan şəxs öz marağını dövlət marağından üstün tutursa, bu, sadəcə etik problem deyil. Bu, dövlət idarəçiliyinə olan etimadı zədələyən ciddi məsələdir.
Rüşvət yalnız pulun bir əldən digərinə keçməsi deyil. Rüşvət qanunun, ədalətin və vətəndaş etimadının dəyərdən salınmasıdır.
Vəzifə sahibinin hər hansı qərarı şəxsi maddi maraq müqabilində dəyişməsi dövlət institutunun nüfuzuna zərbə vurur. Çünki vətəndaşın gözündə dövlət anlayışı çox zaman konkret məmurun davranışı ilə təmsil olunur.
Bir vətəndaş dövlət qurumunun qapısından içəri girəndə onun qarşısında ilk növbədə dövlətin özü dayanır. Əgər həmin vətəndaş qanuni haqqının deyil, qeyri-qanuni ödənişin əsas götürüldüyünü düşünürsə, onun dövlətə olan inamı sarsılır.
Bu səbəbdən korrupsiyaya qarşı mübarizə yalnız hüquqi məsələ deyil, həm də dövlətçilik məsələsidir.
Ən düşündürücü mənzərə budur: tribunada dövlət maraqlarının müdafiəçisi kimi görünən insanın qapalı qapılar arxasında tamamilə fərqli davranması.Belə ikili davranış cəmiyyətdə “görüntü siyasəti” təəssüratı yaradır. Yəni əsas məqsəd dövlətə xidmət etməkdən çox, dövlətə xidmət edən görüntüsü yaratmaq olur. Amma görüntü ilə həqiqətin arasında məsafə uzun müddət qoruna bilmir.
Çünki vətəndaş görür. İşçi görür. Ətrafındakı insanlar görür. Bəzən bir qərar, bir münasibət, bir imza və ya bir davranış illərlə qurulmuş saxta obrazı bir anda dağıda bilir. Dövlətçilik insanlara özünü dövlətçi göstərmək deyil. Dövlətçilik dövlətin mənafeyini şəxsi mənafeyindən üstün tutmaqdır.
Vəzifə sahibinə verilən səlahiyyət əslində ona məxsus deyil. O, həmin səlahiyyəti müvəqqəti olaraq dövlət və xalq adından həyata keçirir.
Bu baxımdan məmurun kabinetində oturan insan özünü “hakimiyyət sahibi” deyil, ictimai etimadın daşıyıcısı kimi görməlidir.
Vəzifədən şəxsi qazanc əldə etmək, vətəndaşın qanuni hüququnu maddi maraq qarşılığında həll etmək, dövlət resurslarını şəxsi münasibətlərə uyğun bölüşdürmək idarəçilik deyil. Bu, dövlət idarəçiliyinin mahiyyətinə zidd davranışdır.
Ən acınacaqlısı isə belə şəxslərin bəzən özlərini dövlətin ən böyük müdafiəçisi kimi təqdim etməsidir.
Dövlətçilik anlayışı heç bir şəxsin şəxsi maraqlarını gizlətmək üçün istifadə edə biləcəyi pərdə olmamalıdır.
Dövlətçilik bayraqla, tribunadakı çıxışla, rəsmi tədbirdə səsləndirilən pafoslu cümlələrlə ölçülmür. Dövlətçilik qanuna münasibətdə, vətəndaşa münasibətdə, dövlət əmlakına münasibətdə və verilmiş səlahiyyətlərdən istifadədə özünü göstərir. Əsl dövlətçi ona görə dövlətçidir ki, heç kim görməyəndə də qanuna əməl edir. Əsl dövlətçi ona görə dövlətçidir ki, qarşısında nə kamera, nə jurnalist, nə də ictimaiyyət olmadığı halda da düzgün qərar verir. Əsl dövlətçi ona görə dövlətçidir ki, şəxsi qazanc imkanının qarşısında dövlət mənafeyini seçə bilir.
Korrupsiyanın cəmiyyət üçün yaratdığı ən böyük təhlükələrdən biri yalnız maddi itkilər deyil. Ən böyük itki etimadın itirilməsidir. Vətəndaş “qanun hamı üçün eynidir” prinsipinə inanmadıqda dövlət institutlarına münasibət dəyişir. İnsanlar problemlərinin qanuni yolla deyil, əlaqə və qeyri-qanuni ödəniş vasitəsilə həll ediləcəyini düşünməyə başlayırlar.
Bu isə dövlətin gücünü deyil, əksinə, dövlət institutlarına inamı zəiflədir. Ona görə də korrupsiyaya qarşı mübarizə bir neçə şəxsin cəzalandırılması ilə bitən proses deyil. Bu, idarəçilik mədəniyyətinin, məsuliyyət anlayışının və ictimai nəzarətin gücləndirilməsini tələb edən davamlı mübarizədir. Tribunada dövlətçi, qapalı qapılar arxasında başqa sima olmaq uzunmüddətli strategiya ola bilməz. Çünki dövlətçilik obraz deyil. Dövlətçilik xarakterdir.
Vəzifəli şəxs kameralar qarşısında necə davranırsa, kabinetində də elə davranmalıdır. İctimaiyyət qarşısında söylədiyi fikirlərə qapalı mühitdə də sadiq qalmalıdır. Əks halda dövlətçilik haqqında deyilən hər bir söz öz mahiyyətini itirir. Bu gün cəmiyyətin gözləntisi sadədir: şəffaflıq, dürüstlük, qanunun aliliyi və məsuliyyət.
Vətəndaş dövlətin adından danışan şəxsdə ilk növbədə dövlətə sədaqət, ədalət və vicdan görmək istəyir. Dövlət vəzifəsi şəxsi toxunulmazlıq, imtiyaz və qazanc vasitəsi kimi deyil, xidmət missiyası kimi qəbul edilməlidir.
Çünki dövlətə xidmət tribunada deyil, qapalı qapılar arxasında da özünü göstərir.
Və bəlkə də ən böyük dövlətçilik imtahanı məhz heç kimin görmədiyi anda verilən qərardır. Tribunada dövlətçi görünmək asandır. Əsl dövlətçilik isə heç kimin görmədiyi yerdə belə dövlətin və xalqın haqqını şəxsi maraqdan üstün tutmaqdır.
